TS EN 12056-3 standardına göre sanayi çatılarında yağış şiddeti debi hesabı, kutu dere açınımı, iniş borusu çapları ve taşma emniyet detayları mühendislik kılavuzu.
Sandviç panel veya metal çatılarda su sızıntısı şikayetlerinin %85'i panellerin kendisinden değil; yetersiz kesitte imal edilmiş çatı derelerinden, tıkanan dar iniş borularından ve taşma emniyeti bulunmayan parapet içi kutu derelerden kaynaklanır. Şiddetli bir fırtınada derede biriken suyun tahliye edilemeyerek panel hadve seviyesini aşması, binanın içine yüzlerce litre su girmesine yol açar. Bu rehberde TS EN 12056-3 standardına göre yağmur suyu drenaj hesabının mühendislik kurallarını açıklıyoruz.
1. Yağış Şiddeti (r) ve Çatı Drenaj Debisi (Q) Hesabı
Çatı drenaj hesabının temeli, bölgenin 5 veya 10 yıllık tekerrür süresindeki maksimum yağış şiddetine dayanır. TS EN 12056-3 formülü:
Q = (r × A × C) / 10.000 (Litre/saniye)
Burada r yağış şiddeti (Türkiye ortalaması 300 – 500 L/s·ha), A çatı projeksiyon yatay alanı (m²), C ise akış katsayısıdır (metal sandviç panel çatılarda su tutma olmadığı için C = 1.0 alınır). 1.000 m²'lik bir çatı alanı fırtına anında saniyede 30 ila 50 litre anlık su tahliyesi gerektirir.
2. Kutu Dere (Box Gutter) Genişlik, Derinlik ve Eğim (%0.5 – %1) Kuralları
Parapet arkasında kalan gizli derelerde veya iki çatı kalkanı arasındaki vadi derelerde kesinlikle taban genişliği en az 300 mm, derinlik ise en az 200 mm olmalıdır. Açınım sacı genellikle 600 mm – 1000 mm arasında özel büküm yapılır. Derede suyun göllenmeden iniş borularına akabilmesi için dere tabanına minimum %0.5 (binde 5), ideal olarak %1 boyuna eğim verilmelidir.
3. İniş Borusu Çapları (Ø100 – Ø200) ve Adet Belirleme Formülleri
Yerçekimli konvansiyonel sistemlerde standart iniş borusu su tahliye kapasiteleri:
• Ø100 mm boru: Yaklaşık 4.5 – 6.0 L/s (120–150 m² çatı alanı)
• Ø125 mm boru: Yaklaşık 8.0 – 11.0 L/s (200–250 m² çatı alanı)
• Ø150 mm boru: Yaklaşık 14.0 – 18.0 L/s (350–450 m² çatı alanı)
• Ø200 mm boru: Yaklaşık 28.0 – 35.0 L/s (700–900 m² çatı alanı). Borular arası mesafe 15-20 metreyi aşmamalıdır.
4. Hayati Güvenlik: Taşma Ağzı (Over-flow) ve Parapet Detayı
Kuş ölüleri, yapraklar veya aşırı fırtına nedeniyle iniş boruları tıkandığında, dere içindeki suyun bina içine taşmasını engelleyen yegâne güvenlik unsuru taşma ağızlarıdır (Over-flow). Parapet dış duvarına açılan serbest tahliye savakları, su seviyesi dere yüksekliğinin yarısına ulaştığında suyu bina dışına boşaltarak çatının çökmesini veya fabrikayı su basmasını engeller.
Kapsamlı Teknik Karşılaştırma Matrisi
| Çatı Projeksiyon Alanı | Önerilen Dere Açınımı | Minimum Dere Kesiti (Taban × Yükseklik) | Tavsiye Edilen İniş Borusu | Minimum Taşma Ağzı Adedi |
|---|---|---|---|---|
| 250 – 500 m² | 500 – 600 mm | 250 mm × 180 mm | 2 × Ø125 mm veya 3 × Ø100 mm | En az 2 adet serbest savak |
| 500 – 1.000 m² | 650 – 750 mm | 300 mm × 220 mm | 3 × Ø125 mm veya 2 × Ø150 mm | En az 3 adet serbest savak |
| 1.000 – 2.000 m² | 800 – 1.000 mm | 400 mm × 250 mm | 4 × Ø150 mm veya 2 × Ø200 mm | Her iniş noktasına 1 adet |
| 2.000 m² ve Üzeri | 1.000 – 1.250 mm | 500 mm × 300 mm veya Sifonik Sistem | Sifonik Sistem veya Ø200 mm borular | Sürekli acil durum taşma hattı |
Sanayi yapılarında parapet içi kutu dereler minimum 1.00 mm galvaniz sacdan en az 300 mm taban genişliğinde bükülmeli, %1 eğim verilmeli ve her iniş borusunun yanına mutlaka acil durum taşma savağı yerleştirilmelidir.
Projenizin Ölçüleriyle Canlı Hesaplama Yapın
Rehberde incelediğiniz mühendislik kriterlerini kendi yapınıza uyarlayın; net metrajı, taşıma kapasitesini ve lojistiği hemen görün.
Çatı Yağmur Suyu Debisi ve Oluk Kesiti Hesaplayıcı
Çatı projeksiyon alanınızı ve bölgesel sağanak yağış katsayısını belirleyin; TS EN 12056-3 standartlarında saniyedeki pik debiyi (L/sn), gereken oluk ebatlarını ve iniş borusu adetlerini anında hesaplayın.
2.500 m² Çatı Yağmur Tahliye Raporu
Konvansiyonel sistemde 9 adet iniş borusu ve bina içi eğimli borular gerekirken; Sifonik sistemle sıfır eğimli borularla yalnızca 2 adet ana iniş borusuyla tahliye mümkündür.
Bu Konuda Sıkça Sorulan Sorular
Çatı deresinde taşma ağzı (over-flow) neden zorunludur? ▼
İniş boruları dolu veya yaprakla tıkandığında, suyun panel hadvelerini aşarak fabrika içine basmasını engellemek için suyu kontrollü şekilde bina dışına tahliye eder.
Gizli derelerde hangi sac kalınlığı kullanılmalıdır? ▼
Çatı derelerinde sürekli su teması ve su yükü olduğu için minimum 1.00 mm galvaniz boyalı sac veya 1.50 mm alüminyum/paslanmaz çelik tercih edilmelidir.