TS EN 1993-1-3 ve Eurocode 3 standartlarına göre soğuk şekillendirilmiş yüksek mukavemetli galvaniz aşık hesabı: Kar yükü, rüzgar emmesi, sehim sınırları (L/200 - L/300) ve aşık açıklık tabloları.
Endüstriyel çelik binalarda sandviç panel ve trapez sac kaplamaları taşıyan soğuk şekillendirilmiş galvaniz C ve Z aşıklar, bina güvenliği ve maliyet optimizasyonunun en kritik yapı elemanlarıdır. Doğru aşık hesabı yapılmadığında kış aylarındaki aşırı kar birikmelerinde çatı sehimi (çökme riski) yaşanabilir veya fırtınalarda rüzgar kaldırma (emme) kuvveti panelleri yerinden sökebilir. TS EN 1993-1-3 ve Eurocode 3 normlarına göre aşık statik hesabı yapılırken çelik akma dayanımı (S320GD / S350GD), et kalınlığı ve aşık sürekliliği bir bütün olarak modellenmelidir.
1. Aşık Sistem Seçimi: Tek Açıklıklı Basit Kiriş mi, Sürekli Aşma (Overlap) mı?
Çelik çerçeve makas aralıkları genellikle 6.00 metre ile 8.00 metre arasındadır. C profiller genellikle tek açıklıklı basit mesnetli olarak kullanılır ve montajı son derece pratiktir. Z profiller ise asimetrik flanş tasarımı sayesinde kolon/makas mesnetleri üzerinde iç içe geçerek (overlap / bindirme) sürekli kiriş davranışı gösterir. Sürekli kiriş sistemi, mesnet üzerindeki momentleri dağıtarak aynı aşık kesitinde taşıma kapasitesini %25 ila %35 oranında artırır ve çelik tonaj tasarrufu sağlar.
2. Kar Yükü, Buzlanma ve Rüzgar Emme Kombinasyonları (TS 498 & Eurocode 1)
Aşık tasarımında iki ana kritik yük senaryosu hesaplanır: Aşağı Yönlü Düşey Yük: Zati yük (aşık + panel) + TS 498 kar yükü (bölgeye göre 75 – 250 kg/m²) + bakım canlı yükü (15 – 25 kg/m²). Bu durumda aşığın üst flanşı basınç altındadır ve sandviç panel vidaları üst flanşa sürekli yanal destek sağlar. Yukarı Yönlü Rüzgar Emme (Uplift) Yükü: Fırtına anında çatı eğimine bağlı olarak oluşan emme kuvveti, aşığın alt flanşını basınca sokar. Alt flanş serbest kaldığından yanal burulmalı burkulma (lateral torsional buckling) riski oluşur. Bu riski engellemek için aşık açıklık ortasına galvaniz gergi çubukları (sag rods) yerleştirilmelidir.
3. Çelik Kalitesi: S320GD+Z vs. S350GD+Z Mukavemet Farkları
Soğuk şekillendirilmiş aşık üretiminde kesinlikle standart siyah sac veya düşük dayanımlı S220 sac kullanılmamalıdır. SerPan Metal projelerinde minimum S320GD+Z (320 MPa akma mukavemeti) veya S350GD+Z (350 MPa akma mukavemeti) yüksek yapı çeliği kullanılır. Çinko kaplama kalınlığı ise TS EN 10346 uyarınca Z140 – Z275 g/m² aralığında seçilerek korozyona karşı minimum 30 yıl koruma sağlanır.
4. Sehim Kriterleri: Sandviç Panel İçin L/200 vs. L/300 Sınırı
Çatıda sandviç panel kullanıldığında aşık sehimi (çökme miktarı) hayati önem taşır. Eğer aşık sehim sınırı L/200'ün altına düşerse (örneğin 6 metrelik açıklıkta 30 mm'den fazla çökerse), sandviç panelin alt sacı ile çekirdeği (PUR/PIR/Taşyünü) arasındaki yapışma bağı kopabilir (delaminasyon) ve panel zıvana kilitlerinden su sızdırmaya başlar. Bu nedenle sandviç panel çatılarda hedeflenen servis sehim sınırı L/250 – L/300 olarak projelendirilmelidir.
Kapsamlı Teknik Karşılaştırma Matrisi
| Aşık Kesiti (Profil Kodu) | Sac Kalınlığı (mm) | Profil Ağırlığı (kg/m) | 4.50 m Açıklık Kapasite (kg/m²) | 6.00 m Açıklık Kapasite (kg/m²) | 7.50 m Açıklık Kapasite (kg/m²) |
|---|---|---|---|---|---|
| C / Z 150 / 50 / 15 | 1.50 mm | 3.12 kg/m | 195 kg/m² | 110 kg/m² (Sadece hafif rüzgar) | Yetersiz (Tavsiye edilmez) |
| C / Z 200 / 60 / 20 | 2.00 mm | 5.25 kg/m | 340 kg/m² | 190 kg/m² (Standart Çatı) | 115 kg/m² |
| C / Z 200 / 60 / 20 | 2.50 mm | 6.52 kg/m | 430 kg/m² | 245 kg/m² (Kar Kuşağı / GES) | 155 kg/m² |
| C / Z 250 / 65 / 20 | 2.50 mm | 7.60 kg/m | 560 kg/m² | 320 kg/m² | 205 kg/m² (Geniş Açıklık) |
| C / Z 300 / 75 / 25 | 3.00 mm | 10.85 kg/m | 780 kg/m² | 450 kg/m² | 290 kg/m² (Ağır Sanayi / Kar) |
Özetle: 6 metre makas açıklığında standart sanayi yapıları için Z 200 / 2.00 mm sürekli aşık sistemi ideal mühendislik dengesidir. GES (güneş enerjisi) monte edilecek veya 2. - 3. derece kar bölgesinde yer alan çatılarda kalınlık 2.50 mm'ye yükseltilmeli veya profil yüksekliği Z 250 seçilmelidir.
Projenizin Ölçüleriyle Canlı Hesaplama Yapın
Rehberde incelediğiniz mühendislik kriterlerini kendi yapınıza uyarlayın; net metrajı, taşıma kapasitesini ve lojistiği hemen görün.
Galvaniz C / Z / Sigma Aşık Açıklığı ve Sehim Hesaplayıcı
Aşık açıklığınızı (makas aralığı), aks mesafesini ve profil kesitini belirleyin; TS EN 1993-1-3 standartlarında sehim sınırlarını (L/200, L/300), güvenli taşıma yükünü ve tonajı anında hesaplayın.
Z200 / 2.00 mm (L = 6.00 m)
Bu Konuda Sıkça Sorulan Sorular
C profil ile Z profil arasındaki taşıma kapasitesi farkı nereden gelir? ▼
Z profiller kolon ve kiriş mesnetlerinde iç içe geçerek (overlap) sürekli kiriş oluşturur. Mesnet üzerinde çift et kalınlığı oluştuğu için açıklık momenti düşer ve taşıma kapasitesi tekil C profile göre %25-35 artar.
Aşık delik merkezleri fabrikada önceden açılabilir mi? ▼
Evet. SerPan Metal CNC profil hatlarında montaj projelerinize uygun olarak civata delikleri (oval veya yuvarlak) milimetrik hassasiyetle delinmiş ve boy kesilmiş olarak sevk edilir.